KHUNG PHÁP LÝ MỚI CỦA VIỆT NAM VỀ TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VÀ TƯƠNG LAI CỦA VIỆC LÀM: CÂN BẰNG GIỮA ĐỔI MỚI SÁNG TẠO VÀ BẢO VỆ NGƯỜI LAO ĐỘNG

Tóm tắt

Luật Trí tuệ nhân tạo của Việt Nam có hiệu lực từ tháng 3 năm 2026, cùng các quy định về phân loại rủi ro, đánh giá sự phù hợp, báo cáo sự cố và quản lý hệ thống rủi ro cao. Bài viết đánh giá khả năng cân bằng giữa đổi mới sáng tạo do AI dẫn dắt với bảo vệ và thích ứng của người lao động. Nghiên cứu kết hợp phân tích pháp luật, chính sách Việt Nam đến tháng 8 năm 2026; so sánh chức năng với Đạo luật AI của Liên minh châu Âu và tổng hợp có chọn lọc bằng chứng thị trường lao động. Kết quả cho thấy: (1) AI chủ yếu làm thay đổi nhiệm vụ thay vì gây mất việc trên diện rộng, song tác động khác nhau theo nghề nghiệp, giới tính, kỹ năng, tính chính thức của việc làm và năng lực doanh nghiệp; (2) khoảng trống pháp lý chính không còn là thiếu khuôn khổ thực thi, mà là Quyết định số 33/2026/QĐ-TTg chưa tự động xếp các hệ thống có ảnh hưởng đáng kể đến việc làm vào nhóm rủi ro cao và (3) pháp luật về lao động, dữ liệu cá nhân, việc làm và giáo dục nghề nghiệp đã có các cơ chế bảo vệ nhưng còn phân tán. Bài viết đề xuất mở rộng có trọng điểm phạm vi hệ thống rủi ro cao; đánh giá tác động của AI tại nơi làm việc gắn với quyền được thông báo và phản đối; tăng cường phối hợp thực thi và hỗ trợ kỹ năng mang tính đón đầu thông qua các thiết chế việc làm, đào tạo hiện hành.